دفاع در برابر دعوای رفع تصرف از مشاعات آپارتمان؛ آیا توافق با سازنده حق انحصاری ایجاد میکند؟
یکی از دعاوی نسبتاً شایع در روابط آپارتماننشینی، دعوای رفع تصرف از مشاعات ساختمان است. در برخی پروندهها، یکی از مالکان با استناد به توافقی که سالها قبل با سازنده یا مالک اولیه ساختمان منعقد کرده است، مدعی میشود حق استفاده اختصاصی از بخشی از قسمتهای مشترک مانند حیاط، پشتبام، پارکینگ مشاع یا راهرو را دارد و از دادگاه درخواست میکند سایر مالکان را از استفاده از آن قسمت منع کند.
در چنین پروندههایی، نخستین پرسش این است که آیا توافق خصوصی میان سازنده و یکی از خریداران میتواند موجب سلب حق سایر مالکان نسبت به مشاعات شود؟

مبنای حقوقی مالکیت مشاعات در قانون تملک آپارتمانها
مطابق مواد ۱، ۲ و ۳ قانون تملک آپارتمانها، هر واحد ساختمانی دارای دو بخش است:
- قسمت اختصاصی که در مالکیت انحصاری هر مالک قرار دارد.
- قسمتهای مشترک یا مشاعات که مالکیت آن میان تمام مالکان به صورت اشاعه برقرار است.
همچنین ماده ۴ آییننامه اجرایی قانون تملک آپارتمانها، قسمتهای مشترک را احصا کرده و بیان میکند بخشهایی که برای استفاده عموم مالکان یا بقای ساختمان ضرورت دارند، جزء مشاعات محسوب میشوند؛ از جمله حیاط، پشتبام، راهپله، تأسیسات مشترک و سایر قسمتهایی که اختصاص به واحد معینی ندارند.
بنابراین اصل بر آن است که تمام مالکان در حدود سهم خود نسبت به مشاعات دارای حق مالکیت و حق انتفاع هستند و هیچ شخصی نمیتواند دیگران را از استفاده متعارف از این قسمتها محروم کند؛ مگر آنکه قانون بهصراحت چنین حقی را پیشبینی کرده باشد.
آیا سازنده میتواند بخشی از مشاعات را به یک مالک واگذار کند؟
در عمل مشاهده میشود که سازنده یا مالک اولیه ساختمان در زمان فروش نخستین واحدها، طی یک توافق عادی یا حتی شرطی در قرارداد فروش، استفاده اختصاصی از بخشی از حیاط یا پشتبام را به یکی از خریداران واگذار میکند.
این توافق ممکن است میان همان دو نفر معتبر باشد، اما پرسش اساسی این است که آیا چنین توافقی نسبت به مالکان بعدی نیز الزامآور خواهد بود؟
پاسخ، با توجه به مقررات قانون تملک آپارتمانها، منفی است.
زیرا پس از انتقال واحدها و ایجاد مالکیت مشاع نسبت به قسمتهای مشترک، هیچ شخصی—even سازنده یا مالک اولیه—اختیار ندارد بدون رضایت تمام شرکای مشاع، بخشی از مشاعات را از مالکیت مشترک خارج یا حق استفاده سایر مالکان را محدود کند.
آمره بودن مقررات قانون تملک آپارتمانها
یکی از مهمترین مبانی دفاع در این دسته از دعاوی، آمره بودن مقررات قانون تملک آپارتمانها است.
قواعد آمره، مقرراتی هستند که اراده اشخاص نمیتواند برخلاف آنها توافق کند. به همین دلیل، حتی اگر میان سازنده و یکی از مالکان توافقی مبنی بر استفاده اختصاصی از قسمتی از مشاعات منعقد شده باشد، این توافق در صورتی که موجب تضییع حقوق سایر مالکان شود، نسبت به آنان اثر حقوقی نخواهد داشت.
در نتیجه، توافق خصوصی نمیتواند ماهیت حقوقی قسمت مشترک را تغییر دهد یا آن را به قسمت اختصاصی تبدیل کند.
پاسخ به دعوای رفع تصرف از مشاعات
در فرضی که خواهان با استناد به چنین توافقی دعوای رفع تصرف از مشاعات علیه سایر مالکان مطرح میکند، میتوان دفاع را بر چند محور اصلی استوار کرد:
- 1. قسمت مورد اختلاف، مطابق قانون و اسناد مالکیت، جزء مشاعات ساختمان است.
- 2. خواهان مالک اختصاصی آن قسمت محسوب نمیشود.
- 3. توافق مورد استناد، صرفاً میان سازنده و خواهان منعقد شده و نسبت به مالکان بعدی قابلیت استناد ندارد.
- 4. توافق مزبور نمیتواند مقررات آمره قانون تملک آپارتمانها را نقض کند.
- 5. استفاده سایر مالکان از قسمت مشترک، اعمال حق مالکیت مشاعی آنان است و عنوان «تصرف عدوانی» یا «تصرف غیرمجاز» بر آن صدق نمیکند.
نتیجهگیری
هرچند ممکن است خواهان به توافقی با مالک اولیه ساختمان استناد کند، اما چنین توافقی در صورتی که موجب محروم شدن سایر مالکان از حقوق قانونی آنان نسبت به مشاعات شود، قابلیت استناد در برابر اشخاص ثالث را ندارد.
بنابراین، چنانچه قسمت مورد اختلاف در زمره مشاعات ساختمان باشد و هیچ سند رسمی یا توافق معتبر میان تمامی مالکان مبنی بر اختصاصی شدن آن وجود نداشته باشد، دعوای رفع تصرف از مشاعات فاقد مبنای قانونی بوده و مستنداً به قانون تملک آپارتمانها و قواعد حاکم بر مالکیت مشاع، شایسته صدور حکم به رد دعوا خواهد بود.
به روز شده در تاریخ: ۱۴۰۵/۰۴/۰۹ توسط وکیل مینا خالقی
مقالات مرتبط
دیدگاه و پرسش