دفاع در قبال دعوی رفع تصرف از مشاعات آپارتمان

نکات مهم در دفاع از تصرف مشاعات آپارتمان در برابر دعوای همسایه یا مدیر ساختمان

دفاع در قبال دعوی رفع تصرف از مشاعات آپارتمان

نکات مهم در دفاع از تصرف مشاعات آپارتمان در برابر دعوای همسایه یا مدیر ساختمان

در این مقاله با استناد به قانون تملک آپارتمان‌ها، به بررسی نحوه دفاع در برابر دعوای رفع تصرف از مشاعات پرداخته‌ایم. مالکین نمی‌توانند با توافق خصوصی، حق استفاده از مشاعات را محدود کنند. مبانی قانونی و استدلال‌های دفاعی وکیل به‌طور کامل توضیح داده شده است.

دفاع در قبال دعوی رفع تصرف از مشاعات آپارتمان

دفاع در برابر دعوای رفع تصرف از مشاعات آپارتمان؛ آیا توافق با سازنده حق انحصاری ایجاد می‌کند؟

یکی از دعاوی نسبتاً شایع در روابط آپارتمان‌نشینی، دعوای رفع تصرف از مشاعات ساختمان است. در برخی پرونده‌ها، یکی از مالکان با استناد به توافقی که سال‌ها قبل با سازنده یا مالک اولیه ساختمان منعقد کرده است، مدعی می‌شود حق استفاده اختصاصی از بخشی از قسمت‌های مشترک مانند حیاط، پشت‌بام، پارکینگ مشاع یا راهرو را دارد و از دادگاه درخواست می‌کند سایر مالکان را از استفاده از آن قسمت منع کند.

در چنین پرونده‌هایی، نخستین پرسش این است که آیا توافق خصوصی میان سازنده و یکی از خریداران می‌تواند موجب سلب حق سایر مالکان نسبت به مشاعات شود؟

 

دفاع در قبال دعوی رفع تصرف از مشاعات آپارتمان/فرنو

 

 مبنای حقوقی مالکیت مشاعات در قانون تملک آپارتمان‌ها

مطابق مواد ۱، ۲ و ۳ قانون تملک آپارتمان‌ها، هر واحد ساختمانی دارای دو بخش است:

  •  قسمت اختصاصی که در مالکیت انحصاری هر مالک قرار دارد.
  •  قسمت‌های مشترک یا مشاعات که مالکیت آن میان تمام مالکان به صورت اشاعه برقرار است.

همچنین ماده ۴ آیین‌نامه اجرایی قانون تملک آپارتمان‌ها، قسمت‌های مشترک را احصا کرده و بیان می‌کند بخش‌هایی که برای استفاده عموم مالکان یا بقای ساختمان ضرورت دارند، جزء مشاعات محسوب می‌شوند؛ از جمله حیاط، پشت‌بام، راه‌پله، تأسیسات مشترک و سایر قسمت‌هایی که اختصاص به واحد معینی ندارند.

بنابراین اصل بر آن است که تمام مالکان در حدود سهم خود نسبت به مشاعات دارای حق مالکیت و حق انتفاع هستند و هیچ شخصی نمی‌تواند دیگران را از استفاده متعارف از این قسمت‌ها محروم کند؛ مگر آنکه قانون به‌صراحت چنین حقی را پیش‌بینی کرده باشد.

 آیا سازنده می‌تواند بخشی از مشاعات را به یک مالک واگذار کند؟

در عمل مشاهده می‌شود که سازنده یا مالک اولیه ساختمان در زمان فروش نخستین واحدها، طی یک توافق عادی یا حتی شرطی در قرارداد فروش، استفاده اختصاصی از بخشی از حیاط یا پشت‌بام را به یکی از خریداران واگذار می‌کند.

این توافق ممکن است میان همان دو نفر معتبر باشد، اما پرسش اساسی این است که آیا چنین توافقی نسبت به مالکان بعدی نیز الزام‌آور خواهد بود؟

پاسخ، با توجه به مقررات قانون تملک آپارتمان‌ها، منفی است.

زیرا پس از انتقال واحدها و ایجاد مالکیت مشاع نسبت به قسمت‌های مشترک، هیچ شخصی—even سازنده یا مالک اولیه—اختیار ندارد بدون رضایت تمام شرکای مشاع، بخشی از مشاعات را از مالکیت مشترک خارج یا حق استفاده سایر مالکان را محدود کند.

 آمره بودن مقررات قانون تملک آپارتمان‌ها

یکی از مهم‌ترین مبانی دفاع در این دسته از دعاوی، آمره بودن مقررات قانون تملک آپارتمان‌ها است.

قواعد آمره، مقرراتی هستند که اراده اشخاص نمی‌تواند برخلاف آن‌ها توافق کند. به همین دلیل، حتی اگر میان سازنده و یکی از مالکان توافقی مبنی بر استفاده اختصاصی از قسمتی از مشاعات منعقد شده باشد، این توافق در صورتی که موجب تضییع حقوق سایر مالکان شود، نسبت به آنان اثر حقوقی نخواهد داشت.

در نتیجه، توافق خصوصی نمی‌تواند ماهیت حقوقی قسمت مشترک را تغییر دهد یا آن را به قسمت اختصاصی تبدیل کند.

 پاسخ به دعوای رفع تصرف از مشاعات

در فرضی که خواهان با استناد به چنین توافقی دعوای رفع تصرف از مشاعات علیه سایر مالکان مطرح می‌کند، می‌توان دفاع را بر چند محور اصلی استوار کرد:

  • 1. قسمت مورد اختلاف، مطابق قانون و اسناد مالکیت، جزء مشاعات ساختمان است.
  • 2. خواهان مالک اختصاصی آن قسمت محسوب نمی‌شود.
  • 3. توافق مورد استناد، صرفاً میان سازنده و خواهان منعقد شده و نسبت به مالکان بعدی قابلیت استناد ندارد.
  • 4. توافق مزبور نمی‌تواند مقررات آمره قانون تملک آپارتمان‌ها را نقض کند.
  • 5. استفاده سایر مالکان از قسمت مشترک، اعمال حق مالکیت مشاعی آنان است و عنوان «تصرف عدوانی» یا «تصرف غیرمجاز» بر آن صدق نمی‌کند.

 نتیجه‌گیری

هرچند ممکن است خواهان به توافقی با مالک اولیه ساختمان استناد کند، اما چنین توافقی در صورتی که موجب محروم شدن سایر مالکان از حقوق قانونی آنان نسبت به مشاعات شود، قابلیت استناد در برابر اشخاص ثالث را ندارد.

بنابراین، چنانچه قسمت مورد اختلاف در زمره مشاعات ساختمان باشد و هیچ سند رسمی یا توافق معتبر میان تمامی مالکان مبنی بر اختصاصی شدن آن وجود نداشته باشد، دعوای رفع تصرف از مشاعات فاقد مبنای قانونی بوده و مستنداً به قانون تملک آپارتمان‌ها و قواعد حاکم بر مالکیت مشاع، شایسته صدور حکم به رد دعوا خواهد بود.
 

به روز شده در تاریخ: ۱۴۰۵/۰۴/۰۹ توسط وکیل مینا خالقی

سوالات متداول

خیر. اگر قسمت موردنظر جزء مشاعات ساختمان باشد، سازنده پس از ایجاد مالکیت مشاع، نمی‌تواند به‌تنهایی حق استفاده انحصاری از آن را به یکی از مالکان واگذار کند؛ مگر اینکه این موضوع مطابق قانون و با رضایت تمامی مالکان ذی‌حق انجام شده باشد. توافق خصوصی نمی‌تواند حقوق سایر شرکا را از بین ببرد.

الزاماً خیر. تعهدات قراردادی معمولاً فقط بین طرفین قرارداد اثر دارد. اگر توافق موجب محدود شدن حقوق مالکان بعدی نسبت به مشاعات شود، در برابر اشخاص ثالث قابل استناد نخواهد بود؛ مگر اینکه مبنای قانونی و ثبتی لازم را داشته باشد.

خیر. سند عادی به‌تنهایی نمی‌تواند ماهیت حقوقی قسمت‌های مشترک ساختمان را تغییر دهد یا آن را از حالت مشاع خارج کند. مشاعات تابع مقررات قانون تملک آپارتمان‌ها هستند و تغییر وضعیت آن‌ها صرفاً با توافق خصوصی امکان‌پذیر نیست.

صرف استفاده طولانی‌مدت، حق مالکیت یا حق استفاده انحصاری ایجاد نمی‌کند. مگر اینکه دلیل قانونی مستقلی برای این ادعا وجود داشته باشد. استمرار استفاده، به‌تنهایی سبب تبدیل مشاع به ملک اختصاصی نمی‌شود.

بله. تمام مالکان به نسبت سهم خود در قسمت‌های مشترک دارای حق استفاده متعارف هستند، مشروط بر اینکه استفاده آن‌ها موجب سلب حقوق سایر مالکان یا ایجاد مزاحمت نشود.

در صورت تصرف انحصاری یا احداث بنا در مشاعات بدون مجوز قانونی، سایر مالکان می‌توانند حسب مورد دعوای رفع تصرف، خلع ید، قلع و قمع مستحدثات یا رفع مزاحمت مطرح کنند. نوع دعوا به وضعیت پرونده و نحوه تصرف بستگی دارد.

خیر. مدیر ساختمان اختیار سلب حقوق قانونی مالکان نسبت به مشاعات را ندارد. وظیفه مدیر، اجرای قانون و تصمیمات قانونی مجمع عمومی است، نه ایجاد یا سلب حق مالکیت.

در بسیاری از موارد، توافق همه مالکان می‌تواند مبنای تعیین نحوه استفاده از قسمت‌های مشترک باشد؛ اما اگر این توافق به تغییر مالکیت یا تغییر وضعیت ثبتی مشاعات منجر شود، رعایت تشریفات قانونی و ثبتی نیز ضروری است. صرف توافق شفاهی همیشه کافی نیست.

اگر شخصی واقعاً از حق قانونی خود نسبت به مشاعات محروم شده باشد، امکان طرح دعوا وجود دارد؛ اما صرف ادعای وجود توافق با سازنده یا استفاده سابق، برای اثبات حق انحصاری کافی نیست و دادگاه ابتدا وضعیت حقوقی قسمت مورد اختلاف و مالکیت مشاع را بررسی می‌کند.

مهم‌ترین دفاع آن است که ثابت شود قسمت مورد اختلاف جزء مشاعات ساختمان است، خواهان مالک اختصاصی آن نیست و توافق مورد استناد وی نمی‌تواند مقررات آمره قانون تملک آپارتمان‌ها یا حقوق سایر مالکان را نقض کند. در چنین شرایطی، دعوای رفع تصرف معمولاً مبنای قانونی نخواهد داشت.

مقالات مرتبط

دیدگاه و پرسش

اولین نفری باشید که پیام مینویسید